مطالب علمی

احادیث در ارتباط با سویق

سویق
سویق گندم و جو از منظر معصومین
 

روایات معصومین علیهم السلام در خواص سویق گندم و جو

بهترین خوراکی در سفر و حضر سویق است.

  • وَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ ع أَنَّهُ قَالَ‏: مَا أَعْظَمَ بَرَكَةَ السَّوِيقِ إِذَا شَرِبَهُ الْإِنْسَانُ عَلَى الشِّبَعِ أَمْرَأَهُ وَ هَضَمَ الطَّعَامَ وَ إِذَا شَرِبَهُ الْإِنْسَانُ عَلَى الْجُوعِ أَشْبَعَهُ وَ نِعْمَ الزَّادُ فِي السَّفَرِ وَ الْحَضَرِ

امام باقر عليه السّلام فرمودند: چه با بركت است سویق چون آدمى در سيرى نوشدش گوارا است و غذایش را هضم می كند و اگر گرسنه باشد سيرش می كند و چه خوب توشه‏اي است براى سفر و حضر.

  • وَ عَنْهُ فِي حَدِيثٍ آخَرَ قَالَ: نِعْمَ الطَّعَامُ السَّوِيقُ

انواع سویق از بهترین توشه های مسافرت مخصوصاً در مناطق گرم است.

  • عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ ع إِذَا سَافَرَ إِلَى مَكَّةَ لِلْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ تَزَوَّدَ مِنْ أَطْيَبِ الزَّادِ مِنَ اللَّوْزِ وَ السُّكَّرِ وَ السَّوِيقِ‏ الْمُحَمَّضِ وَ الْمُحَلَّى‏ قَالَ وَ حَدَّثَنِي بِهِ يَعْقُوبُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع‏(

امام رضا ع فرمودند: ازبهترین غذاها سویق است. اگر گرسنه باشی نگه می دارد تو را و اگر سیر باشی غذایت را هضم می کند.

  • عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: نِعْمَ الْقُوتُ السَّوِيقُ إِنْ كُنْتَ جَائِعاً أَمْسَكَ وَ إِنْ كُنْتَ شَبْعَاناً [شَبْعَانَ‏] هَضَمَ طَعَامَكَ 

راوی می گوید: از امام رضا ع شنیدم که فرمود: بهترین غذاها سویق است. اگر گرسنه باشی نگهت می دارد و اگر سیر باشی غذایت را هضم می کند و این روایت به سند دیگری نیز نقل شده است.

  • مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع يَقُولُ‏ نِعْمَ الْقُوتُ السَّوِيقُ إِنْ كُنْتَ جَائِعاً أَمْسَكَ وَ إِنْ كُنْتَ شَبْعَانَ أَهْضَمَ طَعَامَكَ‏ عَنْهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ وَ مُوسَى بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِي هَمَّامٍ عَنْ سُلَيْمَانَ الْجَعْفَرِيِّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ ع‏ مِثْلَهُ

امام باقر عليه السّلام فرمودند: چه با بركت است سویق چون آدمى در سيرى می نوشد گوارا است و غذایش را هضم می كند و اگر گرسنه باشد سيرش می كند و چه خوب توشه‏اي است براى سفر و حضر.

  • وَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ ع أَنَّهُ قَالَ‏: مَا أَعْظَمَ بَرَكَةَ السَّوِيقِ إِذَا شَرِبَهُ الْإِنْسَانُ عَلَى الشِّبَعِ أَمْرَأَهُ وَ هَضَمَ الطَّعَامَ وَ إِذَا شَرِبَهُ الْإِنْسَانُ عَلَى الْجُوعِ أَشْبَعَهُ وَ نِعْمَ الزَّادُ فِي السَّفَرِ وَ الْحَضَر

از مهمترین اثرات این خاصیت هضم و درمان مضرات کله پاچه است.

  • عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: السَّوِيقُ يَهْضِمُ الرُّءُوسَ

از امام صادق ع نقل است: سویق کله پاچه را هضم می کند.

  • عَنْ عَلِيِّ بْنِ سُلَيْمَانَ قَالَ‏ أَكَلْنَا عِنْدَ الرِّضَا ع رُءُوساً فَدَعَا بِالسَّوِيقِ‏ فَقُلْتُ إِنِّي قَدِ امْتَلَأْتُ فَقَالَ إِنَّ قَلِيلَ السَّوِيقِ‏ يَهْضِمُ الرُّءُوسَ وَ هُوَ دَوَاؤُهُ‏

بهترین سحری ها سویق و خرما است

  • وَ أَفْضَلُ السَّحُورِ السَّوِيقُ‏ وَ التَّمْرُ

از حضرت امیر ع نقل است که فرمودند: از بهترین سحری های روزه دار سویق همراه با خرما است.

  • وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) أَنَّهُ قَالَ: مِنْ أَفْضَلِ سَحُورِ الصَّائِمِ السَّوِيقُ‏ بِالتَّمْرِ

درمان تمام دردها

امام رضا ع فرمودند: سویق برای هر دردی خورده شود درمان آن است

  • عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: السَّوِيقُ لِمَا شُرِبَ لَهُ‏

این یکی از خواص بسیار مهم سویق است. گذشت زمان، بشر را در مواجه ی با بسیاری از بیماری های نو ظهور متحیر کرده است. این جا است که چاره ای ندارد جز اینکه دست به دامان وحی شود و از او استمداد بطلبد و این وحی است که در تمام این بحران ها هوای انسان را داشته و دارد. این سویق است که به اتفاق برخی دیگر از نعمات خداوند توانایی دارد برای همه ی بیماری ها مفید باشد.

سویق مره و بلغم را به طور کامل از بدن بیرون می آورد و هفتاد نوع از انواع بلا را دفع می کند

  • عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: السَّوِيقُ يَجْرُدُ الْمِرَّةَ وَ الْبَلْغَمَ جَرْداً وَ يَدْفَعُ سَبْعِينَ نَوْعاً مِنْ أَنْوَاعِ الْبَلَاءِ

دفع هفتاد نوع بلا یعنی دفع تمام بیماری ها یا حداقل بیماری هایی که مربوط به غلبه ی این دو طبیعت هستند. این ادبیات شارع است که تعداد بیماری ها را به این شکل مطرح می کند

ایجاد قوت در دست ها

امام صادق ع فرمودند: هر کس چهل روز صبح سویق بخورد دستان او پرتوان می شود

  • قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع‏ مَنْ شَرِبَ السَّوِيقَ أَرْبَعِينَ صَبَاحاً امْتَلَأَ كَتِفَاهُ قُوَّةً

امام صادق ع فرمودند: به بچه های خود در کودکی سویق بخورانید چراکه گوشت را می رویاند و استخوان ها را محکم می کند و فرمود: هر کس چهل صبح سویق بخورد دستانش پرتوان می شود

  • قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع‏ اسْقُوا صِبْيَانَكُمُ السَّوِيقَ فِي صِغَرِهِمْ فَإِنَّ ذَلِكَ يُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ يَشُدُّ الْعَظْمَ وَ قَالَ مَنْ شَرِبَ سَوِيقاً أَرْبَعِينَ صَبَاحاً امْتَلَأَتْ كَتِفَاهُ قُوَّةً

دو نکته در این دو روایت قابل اهمیت است. اول این که این چهل روز باید پشت سر هم باشد و دوم اینکه سویق ناشتا میل شود. هر چند این دو نکته در روایت واضح نیست ولی سیاق روایت دلالت بر آن دارد.

 

رشد استخوان ها و عضلات

امام صادق ع فرمودند: به بچه های خود در کودکی سویق بخورانید چراکه گوشت را می رویاند و استخوان ها را محکم می کند و فرمود: هر کس چهل صبح سویق بخورد دستانش پرتوان می شود

  • قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع‏ اسْقُوا صِبْيَانَكُمُ السَّوِيقَ فِي صِغَرِهِمْ فَإِنَّ ذَلِكَ يُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ يَشُدُّ الْعَظْمَ وَ قَالَ مَنْ شَرِبَ سَوِيقاً أَرْبَعِينَ صَبَاحاً امْتَلَأَتْ كَتِفَاهُ قُوَّةً

امام صادق ع فرمودند: سویق، گوشت را می رویاند و استخوان ها را محکم می کند

  • أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: السَّوِيقُ يُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ يَشُدُّ الْعَظْمَ‏

امروزه یکی از موضوعات مهم، تغذیه ی کودکان پس از گذراندن دوره ی شیر دهی محض(حدوداً پایان شش ماهگی یا به عبارت دقیق تر شروع رشد دندان ها) است. دوره ای که باید غذای مکمل در رژیم غذایی کودک وارد شود. بنابر این سویق می تواند از بهترین مکمل های غذایی کودکان باشد. همچنین تحمیل شرایطی بر بدن که باعث کاهش کلسیم بدن می شود مثل بارداری یا پوکی استخوان می تواند داروی مفیدی مثل سویق داشته باشد. لاغری ها و ضعف هایی نیز که بر اثر برخی بیماری ها بوجود می آید نقطه ی هدف خوبی برای اثر بخشی سویق است.

پیشگیری و درمان کودکانی که از ضعف عضلات و استخوان ها رنج می برند و رشد کافی ندارند

بکر بن محمد می گوید: عمه ی من غنیمه بر امام صادق ع وارد شد در حالیکه پسرش که گمان کنم اسم او محمد است همراهش بود.

امام صادق به او فرمود: این چه صحنه ای است می بینم چرا بدن پسرت اینقدر ضعیف است؟ غنیمه پاسخ داد: او ناتوان و بیمار است. حضرت به او فرمود: به او سویق بخوران چراکه سویق گوشت را می رویاند و استخوان را محکم می کند.

  • بَكْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ: دَخَلَتْ غُنَيْمَةُ عَمَّتِي عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ وَ مَعَهَا ابْنُهَا- وَ أَظُنُّ اسْمَهُ مُحَمَّداً- قَالَ: فَقَالَ لَهَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ:«مَا لِي أَرَى جِسْمَ ابْنِكَ نَحِفَ»؟ قَالَ: فَقَالَتْ: هُوَ عَلِيلٌ. قَالَ فَقَالَ لَهَا: «اسْقِيهِ السَّوِيقَ‏، فَإِنَّهُ يُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ يَشُدُّ الْعَظْمَ»

خضر می گوید: خدمت امام صادق ع بودم که شخصی از اصحاب وارد شد و عرض کرد: فرزندی برای من به دنیا آمده که کم وزن و ضعیف است. پس حضرت به او فرمود: چه چیزی تو را از خوردن سویق باز می دارد؟ سویق استخوان را محکم کرده و گوشت را می رویاند

خَضِرٌ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِنَا فَقَالَ لَهُ يُولَدُ لَنَا الْمَوْلُودُ فَيَكُونُ مِنْهُ الْقِلَّةُ وَ الضَّعْفُ فَقَالَ مَا يَمْنَعُكَ مِنَ السَّوِيقِ فَإِنَّهُ يَشُدُّ الْعَظْمَ وَ يُنْبِتُ اللَّحْمَ

 

همان گونه که گفته شد، زمان مصرف مکمل برای نوزادان در ابتدای تولد نیست اما آن در حالی است که نوزاد شرایط طبیعی داشته باشد و مدتی از شیر مادر تغذیه می کند و سپس از سویق به عنوان مکمل استفاده می کند. اینجا شرایطی است که نوزاد کمبود وزن دارد. در واقع سویق در آن شرایط، غذا و در این شرایط، دارو است.البته در این زمان هم مصرف سویق با مادر است. در واقع در مدت زمان شیر دهی محض، تغذیه و دارو هر دو باید از طریق شیر مادر انجام شود. هر چند در این روایت اشاره ای به این مطلب نشده ولی روایات دیگر این موضوع را واضح تر می کند

 

راوی می گوید: خدمت امام صادق ع بودم که شخصی عرض کرد فرزندی برای من متولد شده که بیمار و ضعیف است. امام به او فرمود: چه چیزی تو را از خوردن سویق منع می کند؟ بخور و به خانواده ات بخوران چراکه سویق گوشت را می رویاند و استخوان را محکم می کند و از شما فرزندی متولد نمی شود مگر اینکه قوی باشد

  • بُكَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ‏: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ ع فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ يُولَدُ الْوَلَدُ فَيَكُونُ فِيهِ الْبُلْهُ وَ الضَّعْفُ فَقَالَ مَا يَمْنَعُكَ مِنَ السَّوِيقِ‏ اشْرَبْهُ وَ مُرْ أَهْلَكَ بِهِ فَإِنَّهُ يُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ يَشُدُّ الْعَظْمَ وَ لَا يُولَدُ لَكُمْ إِلَّا الْقَوِي‏

دلالت این روایت مبنی بر پیشگیری از تولد فرزند ضعیف روشن است بنابراین به پدران و مادران توصیه می شود قبل از اقدام به بارداری مدتی سویق مصرف کنند. اما سؤال از امام در مورد فرزندی است که متولد شده و امام در پاسخ به این سؤال این دستور را فرمودند و از طرفی این دستور را به پدر و مادر دادند و نه به نوزاد.

از همین جا می توان نتیجه گرفت که تأثیر سویق از طریق شیر مادر باید اعمال شود. روایتی که قبلاً بررسی شد مؤید همین مطلب است. «اسْقُوا صِبْيَانَكُمُ السَّوِيقَ…». صبیان جمع صبی و به کودک اطلاق می شود و نه نوزاد. عرب نوزاد تازه متولد شده را تا وقتی که فقط شیر می خورد «رضیع» می خواند.

 

:مؤثر در شفافیت صورت

حلوا که همان سویق ملتوت (سویق روغن زده) است علاوه بر رشد عضلات و استخوان ها در شفافیت پوست تأثیر گذار است.

  • أَبو عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ‏ شَرْبَةُ السَّوِيقِ بِالزَّيْتِ تُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ تَشُدُّ الْعَظْمَ وَ تَرِقُّ الْبَشَرَةَ وَ

امام صادق ع می فرمایند: سویق با روغن زیتون گوشت را می رویاند و استخوان ها را محکم می کند و پوست را شفاف می سازد و

افزایش قوه ی باه:

این تأثیر مطلق است و مرد و زن را شامل می شود.

أَبو عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ‏ شَرْبَةُ السَّوِيقِ بِالزَّيْتِ تُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ تَشُدُّ الْعَظْمَ وَ تَرِقُّ الْبَشَرَةَ وَ تَزِيدُ فِي الْبَاهِ‏

امام صادق ع می فرمایند: سویق با روغن زیتون گوشت را می رویاند و استخوان ها را محکم می کند و پوست را شفاف می سازد و قوای جنسی را افزایش می دهد

درمان تب

از مهمترین خواص درمانی سویق، تأثیر آن در درمان تب و جبران خسارات حاصل از آن است چراکه تب خون بدن را می مکد و باعث ضعف فراوان می شود به همین علت به تب ام ملدم گفته می شود.

عَنْ أَبو عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ‏ امْلَئُوا جَوْفَ الْمَحْمُومِ مِنَ السَّوِيقِ يُغْسَلُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ يُسْقَى‏ عَنْهُ قَالَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ يُحَوَّلُ مِنْ إِنَاءٍ إِلَى إِنَاءٍ

امام صادق ع فرموده اند: شکم تب دار را از سویق پر کنید. سویقی که ابتدا سه مرتبه شسته شده و سپس مصرف شود. در حدیثی دیگر امام در ادامه فرمود: از ظرفی به ظرف دیگر ریخته شود.

 

وَ عَنْهُ ع أَنَّهُ قَالَ: السَّوِيقُ‏ يُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ يَشُدُّ الْعَظْمَ وَ قَالَ الْمَحْمُومُ يُغْسَلُ لَهُ السَّوِيقُ‏ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ يُعْطَاهُ فَإِنَّهُ يَذْهَبُ بِالْحُمَّى وَ

از امام صادق ع که فرمودند: سویق گوشت را می رویاند و استخوان را محکم می کند و فرمودند: برای تب دار سه مرتبه سویق شسته شود و به او داده شود چراکه تب را می برد و …

 

قَالَ أَبُو الْحَسَنِ‏ الْمَاضِي ع‏ السَّوِيقُ إِذَا غَسَلْتَهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ وَ قَلَّبْتَهُ مِنْ إِنَائِهِ إِلَى إِنَاءٍ آخَرَ فَهُوَ يَذْهَبُ بِالْحُمَّى وَ

امام رضا ع فومودند: زمانی که سویق را هفت مرتبه بشویی و از ظرفی به ظرفی دیگر بریزی تب را می برد و …

 

عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) أَنَّهُ قَالَ: بُلُّوا جَوْفَ الْمَحْمُومِ بِالسَّوِيقِ‏ وَ الْعَسَلِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ، وَ يُحَوَّلُ مِنْ إِنَاءٍ إِلَى إِنَاءٍ وَ يُسْقَى الْمَحْمُومُ فَإِنَّهُ يَذْهَبُ بِالْحُمَّى الْحَارَّةِ، وَ إِنَّمَا عُمِلَ بِالْوَحْيِ

امام سجاد ع فرمودند: شکم تبدار را با سويق و عسل سه بار پر كنيد و از اين ظرف به آن ظرف بريزيد و به كسى كه تب دارد بخورانيد، كه تب داغ را مى‏برد و به وحى عمل شده است.

باید توجه داشت در تمام روایات، شسته شدن سویق شرط شده است به جز آخرین روایت که به احتمال زیاد در کلمه ی عسل تصحیف رخ داده است و اگر این را بپذیریم تمام روایات در شسته شدن سویق یک دست می شوند. این با ادامه ی روایت که دستور می دهد خوب آن را هم بزنید سازگارتر است چراکه بیان روایات برای هم زدن موادی مانند عسل از ریشه ی عجن است و برای اختلاط با آب، ظرف به ظرف کردن.

همچنین تعداد دفعات شستشو در این روایات باهم متفاوت است. اگر سویق هفت مرتبه شسته شود قطعاً سه مرتبه شسته شده است ولی مهم این است که اگر قرار باشد هفت مرتبه شسته شود چرا روایات به سه مرتبه شستن تأکید کرده اند؟
از آنچه از کتب شروح مختلف برداشت شد به نظر می رسد این مسئله برای علما اهمیت نداشته و فقط شسته شدن موضوعیت دارد چراکه هیچ یک از علما متعرض این مطلب نشده اند.

 

در واقع می توان گفت شستشو حداقل سه مرتبه و حداکثر هفت مرتبه باشد. اگر مقصود از شستشو خارج کردن نشاسته و باقی گذاردن سبوس باشد سه مرتبه کم است و این اتفاق در مراتب هفتم و نزدیک به آن می افتد ولی اگر هدف تمیز کردن سویق از آلودگی های مخلوط با آن باشد سه مرتبه کافی است.

 

مرحوم علامه مجلسی ره ذیل روایات این باب می فرماید برگرداندن سویق با آب از یک ظرف به ظرف دیگر قبل یا بعد از آسیاب باعث صاف شدن سویق از آنچه با آن مخلوط شده می شود چراکه با این برگرداندن تفاله ی سویق در ته ظرف می ماند.

مشخص است مقصود از دُردی تفاله ای است که از خارج وارد شده چراکه ایشان مقصود از شستن را تصفیه از آنچه با سویق مخلوط شده می دانند. اشکال اینجا است که اگر مقصود پاک کردن سویق از این ها است چرا فقط برای این روایات یعنی روایات تب این موضوع بیان شده.

اگر قرار باشد آنچه با سویق مخلوط است از آن جدا شود باید این اتفاق برای همه ی سویق ها بیفتد. مطالب مفصل در فصل روش شستشوی سویق خواهد آمد.

درمان بیماری پیسی

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: السَّوِيقُ الْجَافُّ يَذْهَبُ بِالْبَيَاضِ‏

امام صادق ع فرمودند: سویق خشک پیسی را از بین می برد

عَنْ أَبِي إِبْرَاهِيمَ ع قَالَ: السَّوِيقُ‏ وَ مَرَقُ لَحْمِ الْبَقَرِ يَذْهَبَانِ بِالْوَضَحِ.

امام کاظم ع فرمودند: سویق و آب گوشت گاو پیسی را از بین می برد

البته بیاض در روایات هم شامل بیاض العین و هم شامل پیسی می شود ولی با توجه به مجموع روایات در این رابطه اختصاص بیاض در این دو روایت به پیسی شایسته است. نظر مرحوم علامه ی مجلسی رحمة الله علیه نیز همین است.

سویق شسته قوت را در پاها نازل می کند

قَالَ أَبُو الْحَسَنِ‏ الْمَاضِي ع‏ السَّوِيقُ إِذَا غَسَلْتَهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ وَ قَلَّبْتَهُ مِنْ إِنَائِهِ إِلَى إِنَاءٍ آخَرَ فَهُوَ يَذْهَبُ بِالْحُمَّى وَ يُنْزِلُ الْقُوَّةَ فِي السَّاقَيْنِ وَ الْقَدَمَيْنِ‏

امام رضا ع فرمودند: زمانی که سویق را هفت مرتبه بشویی و از ظرفی به ظرفی دیگر بریزی تب را می برد و قوت را در ساق های پا و قدم ها نازل می کند.

وَ عَنْهُ ع أَنَّهُ قَالَ: السَّوِيقُ‏ يُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ … إلی أنه قال… وَ يُقَوِّي السَّاقَيْنِ

از امام صادق ع که فرمودند: سویق گوشت را می رویاند و … تا اینکه فرمود … و ساق پا را قوی می کند.

وَ قَالَ ع‏ مَنْ شَرِبَ السَّوِيقَ أَرْبَعِينَ يَوْماً امْتَلَأَتْ كَعْبُهُ قُوَّةً

امام صادق ع فرمودند: کسی که چهل روز سویق بخورد پای او از قوت پر می شود

کعب استخوان روی پا است که در این روایت می تواند کنایه از قدم باشد. روایات گذشته نیز بیان نزول قوت در قدم و ساق هستند.

اصلاح طبایع

با توجه به اینکه اصلاح طبایع ریشه ی درمان تمام بیماری ها است و سویق یکی از کاربردی ترین اصلاح کننده های طبایع به شمار می آید می تواند زمینه ی درمان و شفای تمام بیماری ها را فراهم کند.

أَبو عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: السَّوِيقُ يَجْرُدُ الْمِرَّةَ وَ الْبَلْغَمَ جَرْداً وَ يَدْفَعُ سَبْعِينَ نَوْعاً مِنْ أَنْوَاعِ الْبَلَاءِ

امام صادق ع فرمودند: سویق مره و بلغم را به طور کامل از بدن خارج میکند و هفتاد نوع از انواع بلا را دفع می کند.

 

دقیقاً همین خاصیت دفع مره و بلغم است که باعث دفع هفتاد نوع بلا می شود و دفع هفتاد نوع بلا یعنی دفع تمام بیماری ها. البته دفع، هم در معنای پیشگیری و هم در معنای درمان کاربرد دارد ولی استعمال آن در معنای پیشگیری قوی تر است.

در واقع چون غلبه ی طبایع زمینه ساز بیماری ها است سویق با دفع این غلبه از ایجاد زمینه های ابتلا به بیماری و نهایتاً از بروز بیماری ها جلوگیری می کند.

وَ عَنْهُ ع أَنَّهُ قَالَ: السَّوِيقُ‏ يُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ يَشُدُّ الْعَظْمَ وَ قَالَ الْمَحْمُومُ يُغْسَلُ لَهُ السَّوِيقُ‏ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ يُعْطَاهُ فَإِنَّهُ يَذْهَبُ بِالْحُمَّى وَ يُنَشِّفُ الْمِرَارَ وَ الْبَلْغَمَ وَ يُقَوِّي السَّاقَيْنِ.

از امام صادق ع که فرمودند: سویق گوشت را می رویاند و استخوان را محکم می کند و فرمودند: برای تب دار سه مرتبه سویق را بشوئید و به او بدهید چراکه تب را می برد و مِرَّتَین و بلغم را به خود می کشد و ساق پا را قوی می کند

البته استفاده از سویق برای اصلاح طبایع باید خشک و ناشتا باشد.

أَبو عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثَلَاثُ رَاحَاتِ سَوِيقٍ جَافٍّ عَلَى الرِّيقِ يُنَشِّفُ الْمِرَّةَ وَ الْبَلْغَمَ حَتَّى يُقَالَ لَا يَكَادُ يَدَعُ شَيْئاً

امام صادق (ع) فرمودند: سه کف سویق خشک ناشتا مره و بلغم را می مکد تا این که فرمود: می مکد تا چیزی از آن باقی نماند

أَبو عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ ع قَالَ‏: إِنَّ السَّوِيقَ الْجَافَّ إِذَا أُخِذَ عَلَى الرِّيقِ أَطْفَأَ الْحَرَارَةَ وَ سَكَّنَ الْمِرَّةَ وَ إِذَا لُتَّ ثُمَّ شُرِبَ لَمْ يَفْعَلْ ذَلِكَ‏

امام صادق (ع) فرمودند: هنگامی که سویق، خشک و ناشتا خورده شود حرارت را خاموش و مِرِّه را ساکن می کند و زمانیکه مرطوب یا روغن زده شود این خاصیت را ندارد

رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ مَرْوَ قَالَ: بَعَثَ إِلَيْنَا الرِّضَا ع وَ هُوَ عِنْدَنَا يَطْلُبُ السَّوِيقَ فَبَعَثْنَا إِلَيْهِ بِسَوِيقٍ مَلْتُوتٍ‏ فَرَدَّهُ وَ بَعَثَ إِلَيَّ أَنَّ السَّوِيقَ إِذَا شُرِبَ عَلَى الرِّيقِ وَ هُوَ جَافٌّ أَطْفَأَ الْحَرَارَةَ وَ سَكَّنَ الْمِرَّةَ وَ إِذَا لُتَّ لَمْ يَفْعَلْ ذَلِكَ‏

شخصی از اهل مرو نقل می کند: امام رضا ع نزد ما بود و از ما درخواست سویق کرد. برای او سویق روغن زده بردیم. آن را پس فرستاد و پیغام داد: سویق، اگر ناشتا و خشک خورده شود حرارت را خاموش و مِرِّه را سرکوب می کند و اگر روغن زده شود این خاصیت را ندارد

مرحوم کلینی رحمة الله علیه این روایت را ذیل موضوع سویق عدس نقل می کند چرا که خواص ذکر شده در این روایت شباهت بسیار به خواص سویق عدس دارد

مرحوم علامه مجلسی رحمة الله علیه سویق ملتوت را آنجایی که بیان نشده با چه ماده ای آغشته شده است را اختلاط سویق با روغن زرد گاوی یا روغن زیتون و مثل اینها توصیف می کند

 

نکته ی قابل توجه این که؛ حرارت در بدن یا به علت غلبۀ طبیعت دم است و یا غلبۀ صفرا. هر کدام از این ها می توانند غلبه ی مقطعی یا طولانی مدت داشته باشند که شرح و ادلۀ آن در جای خود آمده است.

آنچه از حرارت در این روایات برداشت می شود غلبه ی مقطعی است چراکه اولاً دستور به تسکین آمده است و دوم اینکه در این دو روایت حرف إذا دلالت بر همزمانی عامل و معمول دارد. از طرفی از بررسی مجموع رویات در این باب مشخص می شود که شسته بودن سویق در این خاصیت موضوعیت ندارد و فقط مخصوص به تب است.

 

درمان گرما زدگی شدید

سویق می تواند درمان بیماری های سختی باشد که در اثر مسافرت از مناطق سرد به مناطق گرم و مصرف خوراک این مناطق بوجود می آید. سویق از غذاهایی است که درون بیمار را خنک می کند

 

كَانَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ يَخْتَلِفُ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، وَ كَانَ مَرْكَزُهُ بِالْمَدِينَةِ يَخْتَلِفُ إِلَى مَجْلِسِ أَبِي جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) يَقُولُ لَهُ: يَا مُحَمَّدُ، أَ لَا تَرَى أَنِّي إِنَّمَا أَغْشِي مَجْلِسَكَ حَيَاءً مِنِّي لَكَ، وَ لَا أَقُولُ إِنَّ فِي الْأَرْضِ أَحَداً أَبْغَضَ إِلَيَّ مِنْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ، وَ أَعْلَمُ أَنَّ طَاعَةَ اللَّهِ وَ طَاعَةَ رَسُولِهِ وَ طَاعَةَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ فِي بُغْضِكُمْ، وَ لَكِنْ أَرَاكَ رَجُلًا فَصِيحاً،

 

لَكَ أَدَبٌ وَ حُسْنُ لَفْظٍ، وَ إِنَّمَا الِاخْتِلَافُ إِلَيْكَ لِحُسْنِ أَدَبِكَ، وَ كَانَ أَبُو جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) يَقُولُ لَهُ خَيْراً، وَ يَقُولُ: لَنْ تَخْفَى عَلَى اللَّهِ خَافِيَةٌ. فَلَمْ يَلْبَثِ الشَّامِيُّ إِلَّا قَلِيلًا حَتَّى مَرِضَ وَ اشْتَدَّ وَجَعُهُ، فَلَمَّا ثَقُلَ دَعَا وَلِيَّهُ، وَ قَالَ لَهُ: إِذَا أَنْتَ مَدَدْتَ عَلَيَّ الثَّوْبَ فِي النَّعْشِ، فَأْتِ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ وَ أَعْلِمْهُ أَنِّي أَنَا الَّذِي أَمَرْتُكَ بِذَلِكَ.

 

قَالَ: فَلَمَّا أَنْ كَانَ فِي نِصْفِ اللَّيْلِ ظَنُّوا أَنَّهُ قَدْ بَرَدَ وَ سَجَّوْهُ، فَلَمَّا أَنْ أَصْبَحَ النَّاسُ‏ خَرَجَ وَلِيُّهُ إِلَى الْمَسْجِدِ، فَلَمَّا أَنْ صَلَّى مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ تَوَرَّكَ- وَ كَانَ إِذَا صَلَّى عَقَّبَ فِي مَجْلِسِهِ- قَالَ لَهُ: يَا أَبَا جَعْفَرٍ، إِنَّ فُلَاناً الشَّامِيَّ قَدْ هَلَكَ، وَ هُوَ يَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَيْهِ. فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ: كَلَّا، إِنَّ بِلَادَ الشَّامِ بِلَادُ صِرٍّ وَ بِلَادَ الْحِجَازِ بِلَادُ حَرٍّ وَ لَحْمُهَا شَدِيدٌ،

 

فَانْطَلِقْ فَلَا تَعْجَلَنَّ عَلَى صَاحِبِكَ حَتَّى آتِيَكُمْ، ثُمَّ قَامَ مِنْ مَجْلِسِهِ، فَأَخَذَ وَضُوءاً، ثُمَّ عَادَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ مَدَّ يَدَهُ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ خَرَّ سَاجِداً حَتَّى طَلَعَتِ الشَّمْسُ. ثُمَّ نَهَضَ فَانْتَهَى إِلَى مَنْزِلِ الشَّامِيِّ، فَدَخَلَ عَلَيْهِ، فَدَعَاهُ فَأَجَابَهُ، ثُمَّ أَجْلَسَهُ فَسَنَّدَهُ، وَ دَعَا لَهُ بِسَوِيقٍ‏ فَسَقَاهُ، فَقَالَ لِأَهْلِهِ: امْلَئُوا جَوْفَهُ، وَ بَرِّدُوا صَدْرَهُ بِالطَّعَامِ الْبَارِدِ، ثُمَّ انْصَرَفَ، فَلَمْ يَلْبَثْ إِلَّا قَلِيلًا حَتَّى عُوفِيَ الشَّامِيُّ، فَأَتَى أَبَا جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)… فَصَارَ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْ أَصْحَابِ أَبِي جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ).

 

مردى شامى كه ساكن مدينه شده بود گاهگاه خدمت حضرت باقر(ع) مي رسيد و به حضرت عرض می کرد: ای محمد آیا نمی بینی من در جلسه ی شما به خاطر حیایی که از شما دارم بی احترامی نمی کنم و نمی گویم در زمین کسی مثل اهل بیت مورد غضب من نیست و می دانم که طاعت خدا و رسول و امیر المؤمنین در بغض شما است ولی من شما را مردی دانشمند می دانم شما ادیب و خوش سخن هستید و رفت و آمد من با شما به خاطر زیبایی کلام شما است و امام ع همیشه با او به خوبی سخن می گفت ومی فرمود هیچ چیز از خدا مخفی نمی ماند. چیزی نگذشت که مرد شامی بیمار و دردهایش زیاد شد.

 

وقتی کار را بر خود سخت دید وکیلش را احضار کرد و به او گفت زمانی که مرا کفن کردی محمد بن علی ع را از آنچه به تو دستور دادم(خواندن نماز) آگاه کن. غلام گفت: وقتی نیمه شب شد گمان بردم بدن او سرد شده و او را به قبله چرخاندند. وقتی مردم آمدند وكيلش به مسجد آمد پس از اینکه نماز حضرت امام باقر ع تمام شد خدمت آن جناب رسيد عرض كرد فلان مرد شامى خودش از شما تقاضا كرده كه بر پيكرش نماز بخوانيد. حضرت فرمودند او نمرده.

 

سرزمين شام سرد است ولى حجاز گرمسير و شدت گرما در اين ناحيه زياد و گوشت این منطقه سنگین است. شما برو ولی کاری انجام ندهید تا بیایم. سپس حضرت برخاست و تجدید وضو کرد و برگشت و دو رکعت نماز خواند سپس دستش را روی صورتش کشید و تا طلوع آفتاب به سجده رفت سپس برخاست و به منزل شامی رفت، کنار وی حاضر شد و او را صدا زد و او پاسخ داد.

سپس او را نشاند و تکیه اش داد و برای او طلب سویق کرد و به او خوراند. سپس به خانواده اش سفارش کرد شکم او را از سویق پر کنند و سینه اش را با غذای سرد، خنک نگه دارند. سپس برگشت و هنوز از رسیدنش چیزی نگذشته بود که مرد شامی عافیت یافت. پس نزد حضرت آمد و … بعد از آن از اصحاب حضرت شد.[۴۳]

 

اضافه بر موارد ذکر شده سویق درمان برسام است که این خاصیت فقط مربوط به سویق جو است.

سَيْفً التَّمَّار قَالَ: مَرِضَ بَعْضُ رُفَقَائِنَا بِمَكَّةَ وَ بُرْسِمَ‏ فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فَأَعْلَمْتُهُ فَقَالَ لِي اسْقِهِ سَوِيقَ الشَّعِيرِ فَإِنَّهُ يُعَافَى إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَ هُوَ غِذَاءٌ فِي جَوْفِ الْمَرِيضِ قَالَ فَمَا سَقَيْنَاهُ السَّوِيقَ إِلَّا يَوْمَيْنِ أَوْ قَالَ مَرَّتَيْنِ حَتَّى عُوفِيَ صَاحِبُنَا.

سیف تمار می گوید: از دوستان ما در مکه بیمار شد و به برسام مبتلا شد. من خدمت امام صادق ع رسیده و ایشان را خبردار کردم. حضرت به من فرمودند: به او سویق جو بخوران که انشاء الله بهبود میابد و آن غذایی است در شکم مریض. راوی می گوید: او را یک یا دو مرتبه بیشتر سویق نخوراندیم که بیماری او برطرف شد.

مرحوم علامه مجلسی ره علت این درمان را سردی بسیار زیاد جو می دانند .

 

گذشت که بیرون کردن حرارت از بدن با سرد کردن بدن تفاوت دارد. اگر قرار باشد غذا یا دارویی سرد باشد باید برای سرد بودنش دلیل داشته باشیم. ما برای ادعای سرد بودن ماست دلیل داریم. اولاً دلیل نقلی چراکه حضرت سفارش کرده اند ماست را با مصلح آن مصرف کنید

أَبو الْحَسَنِ ع قَالَ: مَنْ أَرَادَ أَكْلَ الْمَاسْتِ‏ وَ لَا يَضُرُّهُ فَلْيَصُبَّ عَلَيْهِ الْهَاضُومَ قُلْتُ لَهُ وَ مَا الْهَاضُومُ قَالَ النَّانْخَواهُ.

 

امام کاضم ع فرمودند: هرکس خواست ماست بخورد و از آسیب آن در امان بماند زنیان روی آن بپاشد

و همچنین تأثیر این سردی در بدن مشخص است یعنی کسی که در بدنش حرارت ندارد و ماست بدون مصلح می خورد نشانه های سردی را در خود می یابد. در رابطه با جو نتنها هیچ دلیل نقلی بر این سردی این هم به این شدت نداریم بلکه از جو به عنوان یکی از بهترین غذاها یاد شده است.

عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: فَضْلُ خُبْزِ الشَّعِيرِ عَلَى الْبُرِّ كَفَضْلِنَا عَلَى النَّاسِ وَ مَا مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا وَ قَدْ دَعَا لِأَكْلِ الشَّعِيرِ وَ بَارَكَ عَلَيْهِ وَ مَا دَخَلَ جَوْفاً إِلَّا وَ أَخْرَجَ كُلَّ دَاءٍ فِيهِ وَ هُوَ قُوتُ الْأَنْبِيَاءِ وَ طَعَامُ الْأَبْرَارِ أَبَى اللَّهُ تَعَالَى أَنْ يَجْعَلَ قُوتَ أَنْبِيَائِهِ إِلَّا شَعِيراً.

 

امام رضا ع فرمودند: فضیلت نان جو بر گندم مانند فضیلت ما بر مردم است و هیچ پیامبری نبوده مگر این که بر خوردن جو دعوت کرده و آن را مبارک دانسته است و در شکم کسی وارد نمی شود مگر این که همه ی دردهای آن را خارج کند و آن خوراک انبیا و غذای نیکان بوده است و خداوند ابا دارد غذای انبیا را جز جو قرار دهد

الصَّادِقُ ع قَالَ: لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِي شَيْ‏ءٍ شِفَاءً أَكْثَرَ مِنَ الشَّعِيرِ مَا جَعَلَهُ غِذَاءَ الْأَنْبِيَاءِ ع.

 

امام صادق ع فرمودند: اگر خدا می دانست در چیزی بیشتر از جو شفا است آن را غذای انبیا قرار نمی داد

مگر می شود غذایی تا این حد سرد باشد و شفای همه ی درد ها باشد؟ اضافه بر این که این نعمت قوت غالب پیامبران است آن هم در حد بسیار اندک و اگر قرار باشد تا این حد سرد باشد حتماً محتاج مصلح است. چگونه سویق می تواند سرد باشد و بهترین سحری برای روزه دار باشد.

آن سردی که در بدن ایجاد می شود نتیجه ی خارج شدن گرمای اضافه ای است که به علت غلبه ی طبیعت پدید آمده است. در واقع سویق با ازبین بردن غلبه ی طبایع و هدایت بدن به سمت تعادل، باعث شفا می شود و نه با ایجاد سردی. در روایت مرد شامی نیز حضرت سردی را به سویق نسبت ندادند «امْلَئُوا جَوْفَهُ، وَ بَرِّدُوا صَدْرَهُ بِالطَّعَامِ الْبَارِدِ.

 

شکمش را از سویق پر کنید و سینه اش را با غذاهای سرد خنک کنید» بلکه آن را به غذاهای دیگری نسبت دادند که باعث سردی التهاب و گرگرفتگی قفسه ی سینه می شود. البته این ادعا منکر آن نیست که باید گرمی را با سردی و سردی را با گرمی درمان کرد بلکه بیانگر آن است که برخی از غذا و داروها ذوخاصیتین هستند و از این خاصیتشان برای رفع بیماری استفاده می شود.

نکته ی مهمی که علامه در شرح این حدیث مخصوصاً در رابطه با «وَ هُوَ غِذَاءٌ فِي جَوْفِ الْمَرِيضِ» اشاره فرموده اند این است که هم اطبا و هم شارع درمان با غذا را بر دارو مقدم کرده اند. همچنین بعد از استفاده از سویق به عنوان دارو احتیاجی به غذا نیست چراکه بیمار اشتهای کمتری نسبت به انسان سالم دارد و سویقی که به عنوان دارو استفاده کرده خاصیت غذایی داشته و برای او کافی است. همچنین قولی را آورده اند که مراد از این عبارت را ساختن خون می داند.

 

علاوه بر خواص متعددی که برای سویق گندم و جو مطرح شد باید گفت: سویق می تواند اثرات مطلوب دیگری نیز داشته باشد که در روایات به آن ها اشاره نشده است زیرا مردم از این نعمت به عنوان غذای متداول استفاده می کرده اند و ناخود آگاه بسیاری از بیماری ها برای آن ها پیشگیری یا درمان می شده است

 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *